Osoby odpowiedzialne za ochronę pracy to nie tylko służba w zakładzie – warto je znać i korzystać z ich wsparcia.

Bezpieczeństwo i zdrowie w miejscu pracy nie są czymś oczywistym – są wynikiem sieci powiązań, kompetencji specjalistycznych i praktykowanej komunikacji. W niemieckim systemie ochrony pracy istnieje wiele osób i instytucji wspierających pracowników: zarówno wewnątrz zakładu pracy, jak i poza nim. Wiedza o tym, do kogo zwrócić się w danej sytuacji, zwiększa bezpieczeństwo – zarówno własne, jak i innych.

Niniejszy artykuł przedstawia najważniejsze osoby kontaktowe i organy w dziedzinie ochrony pracy: od specjalistów wewnątrzzakładowych, przez lekarza zakładowego, aż po związki zawodowe jako ponadzakładową strukturę wsparcia. Ponadto pokazuje, jak pracownicy mogą zgłaszać zagrożenia, wnosić pomysły na usprawnienia i prawidłowo postępować w wrażliwych sytuacjach.

Specjalista ds. bezpieczeństwa pracy: ekspertka lub ekspert ds. bezpiecznych miejsc pracy

Specjalista ds. bezpieczeństwa pracy – w skrócie SiFa – jest w zakładzie pracy centralną osobą odpowiedzialną za zapobieganie wypadkom oraz zagrożeniom zdrowotnym związanym z pracą. Analizuje stanowiska pracy, identyfikuje ryzyka – na przykład wynikające z niebezpiecznych maszyn lub miejsc, w których można się potknąć – oraz doradza pracodawcom w zakresie wdrażania środków ochronnych.

SiFa jest jednocześnie osobą kontaktową dla wszystkich pracowników: kto zauważy niebezpieczną sytuację lub ma pytania dotyczące bezpiecznego wykonywania zadania, może i powinien zwrócić się bezpośrednio do niej. Ponadto wspiera w przygotowaniu i przeprowadzeniu szkoleń z zakresu bezpieczeństwa.

Lekarz zakładowy: poufna porada i ekspertyza medyczna

Lekarz lub lekarka zakładowa to osoba z wykształceniem medycznym zatrudniona w zakładzie pracy. Jej zadaniem jest ochrona i promocja zdrowia pracowników: poprzez badania profilaktyczne, doradztwo w przypadku dolegliwości związanych z pracą oraz ocenę zagrożeń na stanowisku pracy. Współpracuje ona ściśle ze specjalistą ds. bezpieczeństwa pracy.

Centralną cechą poradnictwa medycyny zakładowej jest poufność: wszystko, o czym się mówi podczas wizyty u lekarza zakładowego, podlega tajemnicy lekarskiej. Informacje nie mogą być przekazywane do zakładu pracy bez wyraźnej zgody osoby zainteresowanej. Pracownicy mogą zatem otwarcie mówić o obciążeniach zdrowotnych lub dolegliwościach – bez obawy o konsekwencje.

Kierownictwo, rada pracownicza i komisja ds. ochrony pracy: wewnętrzna struktura z jasnymi rolami

Poza specjalistami w zakładzie pracy istnieją także inne ważne osoby kontaktowe. Kierownictwo jest pierwszą instancją do której należy się zwrócić w przypadku konkretnych problemów w miejscu pracy – czy to zagrożenia, ograniczenia zdrowotne czy chęć ułatwienia pracy. Kierownictwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych warunków pracy i jest zobowiązane poważnie traktować zgłaszane problemy.

Rada pracownicza reprezentuje interesy pracowników i może być zaangażowana w kwestie związane z warunkami pracy, bezpieczeństwem lub zdrowiem – nawet wówczas, gdy bezpośrednia rozmowa z kierownictwem nie jest możliwa lub nie jest pożądana. W większych zakładach pracy rolę tę uzupełnia komisja ds. ochrony pracy: tam omawia się zagrożenia w zakładzie i opracowuje rozwiązania.

Kto nie znajduje posłuchu w zakładzie pracy, może dodatkowo zwrócić się anonimowo do właściwego organu nadzoru nad ochroną pracy.

Wspomaganie powrotu do pracy: wsparcie po dłuższej chorobie

Pracownicy, którzy byli dłużej lub wielokrotnie chorzy, mają prawo do wsparcia w ramach Wspomagania Powrotu do Pracy (WPR). W ramach procedury WPR wspólnie – z zainteresowaną osobą, zakładem pracy oraz ewentualnie radą pracowniczą – analizuje się, jak możliwy jest powrót do zawodu: poprzez dostosowanie zadań, zmianę godzin pracy lub inne środki. Niektóre zakłady pracy oferują ponadto zewnętrzne poradnictwo zdrowotne w ramach tzw. programów pomocy dla pracowników (EAP).

Zakłady ubezpieczeń społecznych: ponadzakładowa ochrona w przypadku wypadku i choroby zawodowej

Zakłady ubezpieczeń społecznych są w Niemczech ustawowymi instytucjami ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków. Organizowane są według branż – od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dla administracji, przez BG dla branży elektrycznej, tekstylnej, energetycznej i mediów, aż po BG dla surowców i przemysłu chemicznego – i mają dwa zasadnicze zadania: profilaktykę oraz rehabilitację.

W zakresie profilaktyki monitorują one, czy zakłady pracy przestrzegają przepisów dotyczących ochrony pracy, doradzają pracodawcom oraz pracownikom i oferują szkolenia. W przypadku wystąpienia zdarzenia – czyli wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – pokrywają koszty leczenia medycznego, rehabilitacji oraz – w razie potrzeby – dalszych środków wsparcia.

Dla pracowników zakłady ubezpieczeń społecznych są także ważnym źródłem informacji: na ich stronach internetowych oraz za pośrednictwem DGUV dostępne są bezpłatne, rzetelnie opracowane materiały dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miejscu pracy.

Prawidłowe postępowanie w sytuacji awaryjnej: zgłaszanie wypadków przy pracy i korzystanie z pomocy

W przypadku wypadku przy pracy należy postępować następująco: zgłosić go natychmiast. Poszkodowana osoba informuje kierownictwo lub koleżankę/kolegę – zakład pracy natomiast zgłasza wypadek do właściwego zakładu ubezpieczeń społecznych lub instytucji ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków. Leczenie medyczne przeprowadza tzw. lekarz ds. wypadków przy pracy, który specjalizuje się w leczeniu urazów związanych z pracą i drogą do pracy oraz decyduje o dalszym postępowaniu leczniczym.

Ważne: Nawet lekkie wypadki bez widocznych obrażeń należy zgłaszać – niektóre następstwa mogą ujawnić się później. Wpis do księgi wypadków dokonany przez osobę udzielającą pierwszej pomocy lub kierownictwo stanowi dowód. Wszystkie koszty leczenia i rehabilitacji w przypadku uznanego wypadku przy pracy pokrywa ustawowe ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków – pracownicy nie muszą nic płacić z własnej kieszeni.

Następnego lekarza ds. wypadków przy pracy pracownicy mogą znaleźć za pomocą wyszukiwarki DGUV (DIVA-online). Zakład pracy udziela ponadto informacji na temat ustalonych w zakładzie procedur postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Wnoszenie pomysłów na usprawnienia: współtworzenie kultury bezpieczeństwa

Pracownicy często znają swoje stanowisko pracy lepiej niż zewnętrzni specjaliści. Pomysły na usprawnienia – dotyczące procesów, narzędzi pracy lub środków bezpieczeństwa – stanowią zatem cenny wkład w profilaktykę zakładową. Można je zgłaszać bezpośrednio kierownictwu, za pośrednictwem rady pracowniczej lub – jeśli istnieje – komisji ds. ochrony pracy i zdrowia.

Prawo do składania propozycji przysługuje wszystkim pracownikom – niezależnie od formy zatrudnienia lub zajmowanego stanowiska. W niektórych zakładach pracy dobre pomysły na usprawnienia są nawet nagradzane. Najważniejsze jest to, aby nie ukrywać pomysłów, które mogą zmniejszyć stres, uprościć procesy lub ograniczyć zagrożenia.

Osoby znajdujące się pod wpływem substancji psychoaktywnych: działanie z poczucia wspólnej odpowiedzialności

Alkohol lub inne środki odurzające w miejscu pracy to nie tylko problem indywidualny – stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa wszystkich. Kto zauważy, że koleżanka lub kolega stawił się do pracy pod wpływem środków odurzających lub zachowuje się w ten sposób w trakcie pracy, ponosi współodpowiedzialność za wynikające z tego konsekwencje.

Prawidłowe postępowanie oznacza: działać spokojnie i dyskretnie, rzeczowo opisać zaobserwowane nieprawidłowości oraz przekazać sytuację kierownictwu lub zaufanej osobie w zakładzie pracy. Nie chodzi przy tym o osądzenie lub kontrolę drugiej osoby – lecz o zapobieganie wypadkom oraz pomoc samej zainteresowanej osobie. Pracodawca ma obowiązek opieki i jest zobowiązany do działania, gdy tylko zauważy zagrożenie.

Na tym przykładzie widać wyraźnie, jak ściśle współpracują ze sobą różne osoby kontaktowe w dziedzinie ochrony pracy: kierownictwo podejmuje działania, lekarz zakładowy może udzielić wsparcia doradczego, rada pracownicza może pośredniczyć – a wszyscy razem przyczyniają się do tego, by zakład pracy pozostał bezpiecznym miejscem.

Współdziałanie podmiotów: ochrona powstaje dzięki sieci powiązań

Ochrona pracy nie jest zadaniem dla pojedynczej osoby. Jej skuteczność zależy od współdziałania podmiotów zarówno wewnątrz, jak i poza zakładem pracy – od specjalisty ds. bezpieczeństwa pracy, przez lekarza zakładowego i radę pracowniczą, aż po zakłady ubezpieczeń społecznych. Pracownicy, którzy wiedzą, do kogo mogą się zwrócić w danej sytuacji, mogą aktywnie korzystać z tego systemu – dbając o własne zdrowie i bezpieczeństwo wszystkich w zakładzie pracy. Kolejne artykuły szczegółowo omawiają każdą osobę kontaktową oraz temat, dostarczając konkretnych wskazówek dotyczących postępowania.

Źródła ogólne

1. Niemieckie Ubezpieczenie Wypadkowe (DGUV) – Specjalista ds. bezpieczeństwa pracy:https://www.dguv.de/de/praevention/aus-weiterbildung/fasi/index.jsp

Zadania specjalisty ds. bezpieczeństwa pracy w zakładzie, kwalifikacje i ramy prawne

2. DGUV – Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia w miejscu pracy:https://www.dguv.de/de/ihr_partner/unternehmen/arbeitssicherheit

Osoby kontaktowe w zakładzie pracy, lekarz zakładowy, specjalista ds. bezpieczeństwa pracy, wewnętrzne struktury zakładowe

3. DGUV – Zakłady ubezpieczeń społecznych i kasy ubezpieczeń wypadkowych:https://www.dguv.de/de/bg-uk-lv/bgen/index.jsp

Przegląd zakładów ubezpieczeń społecznych według branży, świadczenia w przypadku wypadku przy pracy i choroby zawodowej

4. Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (BMAS) – Ubezpieczenie wypadkowe:https://www.bmas.de/DE/Soziales/Gesetzliche-Unfallversicherung/gesetzliche-unfallversicherung.html

Ochrona ubezpieczeniowa w przypadku wypadków, obowiązki zgłoszeniowe, profilaktyka i rehabilitacja

5. BAR – Kompas WPR: Wspomaganie Powrotu do Pracy:https://www.bar-frankfurt.de/themen/arbeitsleben/betriebliches-eingliederungsmanagement/bem-kompass

Procedury, prawa i możliwości wsparcia w ramach WPR po dłuższej chorobie

6. Niemiecki Główny Punkt Konsultacyjny ds. Uzależnień (DHS) – Alkohol w miejscu pracy:https://www.dhs.de/fileadmin/user_upload/pdf/Broschueren/Flyer_Alkohol-am-Abeitsplatz.pdf

Obowiązki pracowników i pracodawców, zalecenia dotyczące postępowania w przypadku problemów związanych z uzależnieniami w zakładzie pracy